چه بیماری های چشمی را می توان با عینک کنترل کرد؟ (از نزدیک بینی تا خستگی چشم)

مشکل دید و بیماری های چشمی همیشه ناگهانی و شدید بروز نمی‌کند. گاهی به‌تدریج متوجه می‌شویم نوشته‌ها واضح نیستند، فاصله‌ها درست دیده نمی‌شوند یا تمرکز روی تصویر سخت‌تر از قبل شده است. این تغییرات اغلب نشانه‌ی بیماری‌ها و اختلالات رایج چشمی هستند؛ مشکلاتی که در بسیاری از افراد با استفاده از عینک قابل کنترل‌اند این مقاله به بررسی بیماری‌های چشمی (از نزدیک‌بینی و آستیگماتیسم گرفته تا پیرچشمی و برخی انواع خستگی بینایی) می‌پردازد که استفاده از عینک می‌تواند نقش مؤثری در اصلاح دید و کاهش عوارض آن‌ها داشته باشد.

 

بیماری‌ های چشمی قابل کنترل با عینک

همه‌ی بیماری‌های چشمی به جراحی یا دارو نیاز ندارند. برخی از شایع‌ترین مشکلات بینایی، به دلیل نقص در تمرکز نور داخل چشم به‌وجود می‌آیند. در چنین شرایطی، استفاده از عینک می‌تواند مسیر نور را اصلاح کرده و دید را تا حد زیادی به حالت طبیعی برگرداند. به همین دلیل، عینک نقش مهمی در کنترل گروهی از بیماری های چشمی و اختلالات آن دارد که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم.

• نزدیک ‌بینی (Myopia)

نزدیک ‌بینی یکی از شایع‌ترین اختلالات بینایی است؛ مشکلی که معمولاً آرام و تدریجی ظاهر می‌شود. فرد ممکن است در ابتدا فقط متوجه شود تابلوهای خیابان واضح نیستند یا نوشته‌های دور کمی تار دیده می‌شوند. در نزدیک ‌بینی، نور ورودی به چشم به‌جای اینکه دقیقاً روی شبکیه متمرکز شود، کمی جلوتر از آن به تصویر تبدیل می‌شود و همین موضوع باعث تاری دید در فواصل دور می‌شود.

این اختلال بیشتر در دوران کودکی و نوجوانی تشخیص داده می‌شود، اما در سال‌های اخیر، به‌ویژه با افزایش فعالیت‌های دید نزدیک، شیوع آن در سنین پایین‌تر نیز رو به افزایش است. نزدیک ‌بینی اگرچه یک بیماری خطرناک محسوب نمی‌شود، اما در صورت عدم اصلاح، می‌تواند روی کیفیت زندگی، یادگیری، رانندگی و حتی اعتمادبه‌نفس فرد تأثیر بگذارد.

عینک‌های مخصوص نزدیک ‌بینی با استفاده از عدسی‌های مقعر، مسیر نور را پیش از ورود به چشم اصلاح می‌کنند. این عدسی‌ها کمک می‌کنند تصویر دقیقاً روی شبکیه تشکیل شود و در نتیجه، دید دور به شکل قابل‌توجهی شفاف‌تر شود. استفاده از عینک نه‌تنها وضوح دید را افزایش می‌دهد، بلکه از فشار بیش‌ازحد به چشم برای فوکوس‌کردن جلوگیری می‌کند.

خرید عینک طبی مردانه

 

• دوربینی (Hyperopia)

دوربینی معمولاً برخلاف انتظار، کمتر از نزدیک ‌بینی تشخیص داده می‌شود؛ نه به این دلیل که نادر است، بلکه چون نشانه‌های آن همیشه واضح و آزاردهنده نیستند. در این اختلال بینایی، فرد اشیای دور را نسبتاً واضح می‌بیند، اما هنگام مطالعه، کار با گوشی یا انجام کارهای دقیق، زودتر دچار خستگی، تاری دید یا حتی سردرد می‌شود. علت اصلی این مشکل آن است که تصویر اشیای نزدیک به‌جای تشکیل روی شبکیه، کمی پشت آن متمرکز می‌شود.

در کودکان، دوربینی خفیف ممکن است برای مدتی بدون علامت باقی بماند، زیرا چشم توانایی جبران این نقص را دارد. اما با افزایش سن یا در صورت شدیدتر بودن دوربینی، علائم به‌تدریج خود را نشان می‌دهند و تمرکز طولانی‌مدت روی فاصله نزدیک دشوار می‌شود.

در دوربینی، عینک نقش تنظیم‌کننده دارد. عدسی‌های مثبت (+) با تغییر مسیر نور ورودی، کمک می‌کنند تصویر اشیای نزدیک دقیق‌تر روی شبکیه تشکیل شود. این کار باعث می‌شود چشم برای فوکوس‌کردن کمتر تلاش کند و در نتیجه، وضوح دید نزدیک افزایش یابد و خستگی چشم کاهش پیدا کند. استفاده از عینک مناسب، به‌ویژه هنگام مطالعه یا کارهای دید نزدیک، می‌تواند تفاوت محسوسی در راحتی بینایی ایجاد کند.

خرید عینک طبی زنانه

 

• آستیگماتیسم (Astigmatism)

آستیگماتیسم از آن اختلالات بینایی است که اغلب به‌درستی شناخته نمی‌شود، چون نشانه‌های آن می‌تواند شبیه خستگی چشم یا حتی نزدیک ‌بینی و دوربینی باشد. در این وضعیت، قرنیه یا عدسی چشم به‌جای اینکه شکلی کاملاً کروی داشته باشد، کمی نامتقارن است؛ حالتی شبیه به توپ راگبی به‌جای توپ فوتبال. همین تفاوت کوچک در شکل، باعث می‌شود نور ورودی به چشم در یک نقطه مشخص متمرکز نشود.

نتیجه این عدم تقارن، تاری یا کشیدگی تصویر است؛ چه در فاصله نزدیک و چه در فاصله دور. افراد مبتلا به آستیگماتیسم ممکن است خطوط صاف را موج‌دار ببینند، نوشته‌ها برایشان واضح نباشد یا بعد از مدتی تمرکز دچار خستگی چشم و سردرد شوند. این مشکل می‌تواند به‌تنهایی یا همراه با نزدیک‌بینی و دوربینی وجود داشته باشد.

عینک‌های مخصوص آستیگماتیسم از عدسی‌هایی با انحنای متفاوت در جهات مختلف استفاده می‌کنند. این طراحی خاص باعث می‌شود نور ورودی به‌طور متقارن‌تر وارد چشم شود و تصویر نهایی دقیق‌تر روی شبکیه شکل بگیرد. با اصلاح مسیر نور، وضوح دید افزایش پیدا می‌کند و فشار واردشده به سیستم بینایی به‌طور محسوسی کاهش می‌یابد.

 

• پیرچشمی (Presbyopia)

پیرچشمی برخلاف تصور رایج، یک بیماری ناگهانی یا غیرعادی نیست؛ بلکه بخشی طبیعی از روند افزایش سن است. معمولاً از اوایل دهه‌ی چهارم زندگی، بسیاری از افراد متوجه می‌شوند که برای خواندن پیام‌ها، کتاب یا دیدن نوشته‌های ریز، ناچارند فاصله‌ی صفحه را از چشم‌ها بیشتر کنند. دلیل این تغییر ساده اما آزاردهنده، کاهش تدریجی انعطاف‌پذیری عدسی چشم است؛ عاملی که تمرکز روی اشیای نزدیک را دشوارتر می‌کند.

پیرچشمی می‌تواند هم در افرادی که قبلاً مشکل بینایی نداشته‌اند ظاهر شود و هم در کسانی که سال‌ها از عینک نزدیک‌بینی یا دوربینی استفاده کرده‌اند. در هر دو حالت، نتیجه یکی است: دید نزدیک دیگر مانند گذشته شفاف و راحت نیست.

در پیرچشمی، عینک نقش یک کمک‌کننده هوشمند را دارد. عینک‌های مخصوص مطالعه، با بزرگ‌نمایی کنترل‌شده، تمرکز روی فاصله نزدیک را آسان‌تر می‌کنند. برای افرادی که به دید واضح در فواصل مختلف نیاز دارند، عینک‌های دوکانونی یا چندکانونی طراحی شده‌اند؛ عینک‌هایی که امکان دیدن واضح اشیای نزدیک، میانی و دور را بدون تعویض عینک فراهم می‌کنند. این نوع عینک‌ها کمک می‌کنند فعالیت‌های روزمره، از مطالعه گرفته تا کار با موبایل، دوباره راحت و بدون فشار انجام شوند.

 

• خستگی چشم دیجیتال

امروزه یکی از چالش‌های رایج بینایی در زندگی مدرن، خستگی چشم دیجیتال است که با نام Computer Vision Syndromeشناخته می‌شود. این وضعیت مجموعه‌ای از علائم ناراحت‌کننده را شامل می‌شود که پس از استفاده طولانی از نمایشگرهای دیجیتال ایجاد می‌شوند و می‌توانند تا ۶۵ درصد افراد را در فعالیت‌های روزمره تحت تأثیر قرار دهند. خستگی و درد چشم، خشکی یا سوزش، تاری موقت دید، سردرد و حتی درد گردن و شانه از شایع‌ترین نشانه‌های این سندرم هستند. نگاه طولانی به صفحه‌نمایش، کاهش پلک‌زدن و فشار مداوم روی عضلات تطابقی چشم باعث بروز این علائم می‌شود و اگرچه معمولاً خطرناک نیستند، اما می‌توانند کیفیت زندگی و تمرکز فرد را به‌طور چشمگیری کاهش دهند.

استفاده از عینک می‌تواند تا حدی به کاهش این علائم کمک کند، به‌ویژه اگر فرد دچار عیب انکساری اصلاح‌نشده مانند نزدیک ‌بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم باشد. عینک‌های مخصوص با پوشش ضدتابش و ضدانعکاس می‌توانند انعکاس نورهای مزاحم را کاهش داده و راحتی دید را در استفاده طولانی از صفحه‌نمایش افزایش دهند. برای انتخاب عینک مناسب برای کار با کامپیوتر و موبایل و بررسی تفاوت عینک‌های بلوکات و بلوکنترل، می‌توانید مقاله عینک بلوکات یا بلوکنترل: کدام برای کامپیوتر و موبایل بهتر است؟ را مطالعه کنید تا با عینک های مخصوص کامپیوتر بیشتر آشنا شوید.

 

به این ترتیب، عینک می‌تواند بخشی از راهکار کاهش خستگی چشم دیجیتال باشد، اما اصلاح عادات دیداری، تنظیم نور محیط و استراحت‌های منظم همچنان نقش اصلی را در مدیریت این مشکل ایفا می‌کنند.

 

پیشگیری و مراقبت از چشم

مراقبت روزمره از چشم‌ها فراتر از استفاده از عینک است و چند عادت ساده می‌تواند نقش بزرگی در حفظ سلامت بینایی داشته باشد.

• اولین و مهم‌ترین نکته، انجام معاینات منظم چشم است؛ حداقل یک بار در سال مراجعه به چشم‌پزشک به تشخیص زودهنگام مشکلات بینایی کمک می‌کند و از پیشرفت بیماری‌های چشمی جلوگیری می‌کند.
• برای افرادی که ساعت‌های طولانی با صفحه‌نمایش کار می‌کنند، رعایت قانون ساده ۲۰-۲۰-۲۰ می‌تواند بسیار مفید باشد: هر ۲۰ دقیقه، ۲۰ ثانیه به فاصله حدود ۶ متر نگاه کنید تا عضلات چشم استراحت کنند و خستگی کاهش یابد.
• نور محیط نیز اهمیت زیادی دارد؛ کار کردن در نور کافی و یکنواخت فشار چشم را کمتر کرده و باعث می‌شود دید راحت‌تر باشد.

در کنار این موارد، مدیریت زمان استفاده از گوشی، کامپیوتر یا تبلت و اجتناب از نگاه طولانی بدون استراحت، نقش مؤثری در پیشگیری از خستگی و ناراحتی چشم دارد. رعایت این نکات ساده، در کنار استفاده صحیح از عینک، می‌تواند کیفیت بینایی و راحتی چشم‌ها را به شکل قابل توجهی بهبود بخشد. همچنین، تغذیه مناسب و مصرف مواد مغذی مؤثر بر سلامت چشم‌ها می‌تواند از عملکرد بهتر بینایی پشتیبانی کند.

مطالعه بیشتر: برای تقویت چشم چه بخوریم؟

 

سوالات متداول در مورد بیماری‌ های چشمی قابل کنترل با عینک

• با عینکی که تازه تهیه کرده‌ام، نه‌تنها وضوح دید بهتر نشده، بلکه احساس می‌کنم دید دور یا نزدیکم بدتر از قبل شده است. چرا این اتفاق افتاده است؟

این حالت معمولاً به دو دلیل رخ می‌دهد: اول، عدم تطابق چشم با نسخه جدید است؛ وقتی چشم‌ها سال‌ها به دید قبلی عادت کرده‌اند، چند روز یا حتی چند هفته طول می‌کشد تا به عدسی‌های جدید عادت کنند. دوم، اگر نسخه عینک دقیق نباشد یا ترکیبی از مشکلات بینایی را پوشش ندهد (مثل نزدیک‌بینی همراه با آستیگماتیسم)، ممکن است وضوح دید در ابتدا کاهش یافته یا نارضایتی ایجاد شود. معمولاً صبر چند روزه و پیگیری چشم‌پزشک برای بررسی نسخه کافی است.

 

• آیا ممکن است عینک اشتباه باعث سردرد یا ناراحتی چشم شود؟ وقتی عینک جدید می‌زنم، چرا چشم‌ها یا پیشانی‌ام درد می‌گیرد؟

بله، این اتفاق رایج است. علت می‌تواند فشار عضلانی چشم یا عدم تطابق با عدسی‌های جدید باشد. چشم‌ها و مغز باید خود را با مسیر جدید نور وفق دهند و این فرآیند باعث سردرد، ناراحتی چشم یا فشار روی پیشانی می‌شود. در اغلب موارد، بعد از چند روز تا یک هفته استفاده، این علائم کاهش می‌یابند. اگر ادامه پیدا کند، حتماً باید نسخه توسط چشم‌پزشک بررسی شود.

 

• آیا عینک می‌تواند بین نزدیک ‌بینی و پیرچشمی را همزمان اصلاح کند؟

بله، اما بسته به شدت هر مشکل و سن فرد، عینک‌های تک‌کانونی ممکن است کافی نباشند. اگر شما سابقاً فقط نزدیک ‌بینی داشته‌اید و حالا پیرچشمی هم اضافه شده است، بهترین راهکار معمولاً عینک دوکانونی یا چندکانونی است که هم دید دور و هم دید نزدیک را اصلاح می‌کند، بدون نیاز به چند عینک جداگانه.

 

• آیا لازم است حتما دو نوع عینک جداگانه (برای دید نزدیک و دور) داشته باشم؟

اگر شدت نزدیک ‌بینی و پیرچشمی بالا باشد، برخی افراد دو عینک جداگانه (یکی برای دید دور و یکی برای مطالعه/دید نزدیک) راحت‌ترند. اما عینک‌های دوکانونی یا چندکانونی می‌توانند همان کار را با یک فریم انجام دهند و نیاز به تعویض مداوم عینک را از بین ببرند. انتخاب بین این دو روش به نیاز فرد و توصیه چشم‌پزشک بستگی دارد.

 

• آیا عینک می‌تواند از پیشرفت بیماری‌های انکساری مثل نزدیک ‌بینی جلوگیری کند؟

خیر، عینک وضعیت دید را اصلاح می‌کند و وضوح را افزایش می‌دهد اما جلوی پیشرفت طبیعی نزدیک‌بینی را در بسیاری افراد نمی‌گیرد. برای کنترل پیشرفت نزدیک ‌بینی، روش‌های پزشکی و تغییر سبک زندگی مثل نور کافی، فاصله مناسب مطالعه، و در برخی موارد دارو یا لنزهای تخصصی مورد نیاز است.

 

• آیا آستیگماتیسم همیشه با عینک قابل کنترل است؟

در اغلب موارد، آستیگماتیسم با عینک قابل کنترل است و دید واضح را تا حد زیادی بهبود می‌دهد. با این حال، در درجات بالای آستیگماتیسم یا همراه با سایر عیوب انکساری، ممکن است نیاز به لنزهای تماسی تخصصی یا جراحی اصلاحی باشد تا بهترین نتیجه حاصل شود.

 

• آیا باید همیشه هنگام کار با کامپیوتر از عینک استفاده کرد؟

اگر عیب انکساری دارید یا خستگی چشم دیجیتال تجربه می‌کنید، استفاده از عینک مناسب فاصله کامپیوتر یا نسخه‌ای که کار با نمایشگر را پوشش دهد، می‌تواند فشار روی چشم‌ها را کاهش دهد. حتی افرادی که مشکل بینایی خفیف دارند، رعایت فواصل مناسب و استراحت‌های کوتاه بین کار با مانیتور اهمیت بیشتری نسبت به نوع عینک دارد.